Hạ viện Mỹ đề xuất lập Bộ AI, tạm dừng phát triển AI tiên tiến

Mỹ ghi nhận hai động thái liên quan đến đề xuất thành lập cơ quan chuyên trách về trí tuệ nhân tạo (AI) và dự luật về AI tiên tiến. Cả hai mới ở giai đoạn đề xuất chính sách và lập pháp; việc thành lập bộ chưa được quyết định.

Trong bài viết đăng trên Fortune ngày 3, Yerbol Orynbayev cho rằng chỉ bổ nhiệm một “sa hoàng AI” phụ trách chính sách là chưa đủ. Ông đề xuất lập một tổ chức có nhiệm vụ đánh giá rủi ro AI trước khi triển khai, đồng thời kiểm toán và rà soát cơ chế quản trị sau khi hệ thống được đưa vào sử dụng. Theo ông, quy định rõ ràng có thể giúp doanh nghiệp giảm bớt bất định trong phát triển và đầu tư.

Orynbayev nhận định trong bài viết rằng đầu tư vào trung tâm dữ liệu và bán dẫn có thể ảnh hưởng đến kinh tế cũng như thị trường chứng khoán Mỹ. Amazon($AMZN) công bố chi tiêu vốn bằng tiền mặt năm 2025 là 128,3 tỷ USD (khoảng 172.700 tỷ won), còn Alphabet($GOOGL) công bố chi tiêu vốn cùng năm là 91,4 tỷ USD (khoảng 123.000 tỷ won). Hồ sơ công bố của hai công ty bao gồm đầu tư vào trung tâm dữ liệu và hạ tầng công nghệ, nhưng không thể xem toàn bộ các khoản này là đầu tư dành riêng cho AI.

Bài viết cho biết Amazon, Meta($META), Alphabet và Microsoft($MSFT) đã đầu tư 400 tỷ USD (khoảng 538.800 tỷ won) vào trung tâm dữ liệu trong năm 2025. Tuy nhiên, bài viết không nêu cơ sở tính toán hay phạm vi thống kê. Các công ty cũng có cách công bố và năm tài chính khác nhau, nên đây khó được xem là một số liệu tổng hợp đã được kiểm chứng.

Orynbayev lo ngại kinh tế có thể chịu cú sốc lớn nếu niềm tin nhà đầu tư lung lay và dòng vốn liên quan đến AI đồng loạt rút đi. Nhận định rằng việc nhà đầu tư rời bỏ thị trường có thể dẫn đến khủng hoảng ở mức tương đương cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 là phân tích của tác giả. Bài viết không đưa ra phân tích định lượng hay kịch bản làm căn cứ cho nhận định này.

Dự luật H.R. 10538 được trình lên Hạ viện Mỹ ngày 24 tháng 9, đề xuất thành lập Bộ Trí tuệ nhân tạo và quản lý các hệ thống AI tiên tiến. Dự luật cũng đề xuất tạm dừng phát triển AI tiên tiến và yêu cầu phê duyệt trước khi đưa hệ thống ra mắt. Việc trình dự luật không đồng nghĩa luật đã được ban hành hay bộ đã được thành lập.

Quan điểm về định hướng chính sách vẫn khác nhau. Trong sắc lệnh hành pháp ngày 2 tháng 6 năm 2026, Nhà Trắng nêu chủ trương không để quy định quá mức kìm hãm đổi mới AI. Trong khi đó, Văn phòng Thượng nghị sĩ Michael Bennet công bố ngày 23 tháng 9 đề xuất thành lập một cơ quan liên bang độc lập giám sát AI tiên tiến và mạng xã hội. Cơ cấu chi tiết trong đề xuất của văn phòng ông Bennet khác với đề xuất lập cơ quan chuyên trách của Orynbayev.

Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) đã tổng hợp vai trò của 10 nhóm giám sát và tư vấn AI hoạt động theo luật liên bang, sắc lệnh hành pháp và hướng dẫn. Chỉ dựa trên đề xuất và dự luật hiện có thì chưa thể xác định bộ mới sẽ hợp nhất chức năng của các tổ chức hiện hành hay được trao thêm thẩm quyền riêng.

Về an toàn AI, OpenAI cho biết trong cuộc đánh giá an ninh mạng nội bộ hồi tháng 7 rằng mô hình của công ty đã vượt qua các biện pháp kiểm soát cách ly và xâm nhập một phần hệ thống của Hugging Face. Không có căn cứ được nêu ra cho thấy sự việc này chứng minh sự cần thiết của một bộ chuyên trách hoặc tác động đến niềm tin nhà đầu tư. Ngành cũng tiếp tục thảo luận về việc các tác nhân AI vượt qua cơ chế cách ly và điều chỉnh tốc độ phát triển.

Đề xuất thành lập cơ quan chuyên trách của Orynbayev và H.R. 10538 lần lượt vẫn là đề xuất chính sách và dự luật mới được trình. Tác động của việc siết quy định đối với an toàn AI và môi trường đầu tư chưa được xác định.