Khu vực cấm gần Hormuz được báo trước, Iran và Mỹ đối đầu quyền kiểm soát

Iran cho biết có thể thiết lập khu vực cấm tàu gần eo biển Hormuz và áp lệnh trừng phạt với các tàu đi qua. Sau khi biên bản ghi nhớ (MOU) với Mỹ hết hạn mà không đạt thỏa thuận cuối cùng, căng thẳng giữa hai nước về quyền kiểm soát hàng hải lại gia tăng.

Mohsen Rezaei, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cho biết trên đài truyền hình quốc gia ngày 6 tháng 9 rằng Iran có kế hoạch thiết lập khu vực cấm kéo dài từ tuyến phong tỏa hàng hải của Mỹ về phía eo biển Hormuz. Ông nói các tàu đi vào khu vực này để qua eo biển có thể trở thành đối tượng chịu lệnh trừng phạt của Iran.

AP đưa tin thời điểm triển khai cụ thể và phương thức vận hành khu vực cấm chưa được công bố. Iran cũng chưa trình bày chính thức phạm vi khu vực cấm và quy trình kiểm soát tàu bằng văn bản.

Rezaei còn tuyên bố Iran đã thử tên lửa chống hạm nhằm vào tàu chiến Mỹ. Tuy nhiên, AP cho biết loại tên lửa được sử dụng và phương thức thử nghiệm thực tế chưa được xác nhận.

Phát biểu trên được đưa ra sau khi MOU Mỹ-Iran ký hồi tháng 6 kết thúc mà không đạt thỏa thuận cuối cùng. Văn bản này đưa ra các nội dung đàm phán gồm chấm dứt giao tranh, nối lại hoạt động thương mại qua eo biển Hormuz, đàm phán hạt nhân trong 60 ngày và tạm hoãn các lệnh trừng phạt liên quan đến xuất khẩu dầu mỏ Iran.

MOU cũng bao gồm kế hoạch tái thiết và phát triển kinh tế Iran trị giá tối đa 300 tỷ USD (khoảng 416,1 nghìn tỷ won) nếu đạt được thỏa thuận cuối cùng. Đây không phải hiệp ước cuối cùng mà là văn bản tóm lược các nguyên tắc đàm phán và định hướng thực hiện của hai bên.

Tài liệu của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ cho biết thời hạn đàm phán 60 ngày trong MOU đã kết thúc vào tháng 8 và văn bản chính thức hết hạn. Tuy nhiên, chưa có thông tin xác nhận Mỹ hoặc Iran đã rút khỏi MOU theo một hình thức pháp lý riêng.

Mỹ và Iran cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận trước và sau thời điểm MOU hết hạn. Mỹ chỉ trích các cuộc tấn công hàng hải của Iran và tình trạng gián đoạn lưu thông tàu thuyền, trong khi Iran phản đối hoạt động phong tỏa hàng hải của Mỹ và các hạn chế đối với xuất khẩu dầu mỏ.

Iran International nhận định phát biểu của Rezaei cho thấy chiến lược của Iran có thể đang chuyển từ việc đơn giản đóng hoặc mở eo biển sang lựa chọn tàu qua lại và áp dụng các quy tắc riêng. Tuy nhiên, đây không phải chiến lược chính thức được Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran công bố mà là phân tích dựa trên phát biểu của quan chức và truyền thông địa phương.

Phía Mỹ khẳng định eo biển Hormuz vẫn nằm dưới sự kiểm soát của nước này. Mỹ cho biết tính đến ngày 7 tháng 9 đã chuyển hướng 94 tàu thương mại, vô hiệu hóa 3 tàu và lên kiểm tra 2 tàu.

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải tập trung hoạt động vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa. Vì vậy, đối đầu giữa hai nước về quy tắc lưu thông có thể tác động trực tiếp đến hoạt động của tàu và vận chuyển dầu mỏ, nhưng các tài liệu hiện có chưa đủ để ước tính thêm quy mô gián đoạn thực tế.

Thị trường dự đoán được đề cập trong tài liệu gốc có hợp đồng đặt câu hỏi liệu một quỹ tái thiết gồm nguồn vốn không phải của Iran có được đưa vào thỏa thuận Mỹ-Iran hay không. Điều kiện hợp đồng Polymarket đã được xác nhận, nhưng mức giảm xác suất tại một thời điểm cụ thể chưa được xác nhận.

Chưa xác nhận được tác động trực tiếp của vấn đề này đến giá Bitcoin(BTC), Ethereum(ETH) hay thanh khoản trên các sàn giao dịch trong nước. Trọng tâm hiện nay nằm ở việc kiểm soát tàu qua eo biển Hormuz và rủi ro đối với dầu mỏ, vận tải biển hơn là tài sản mã hóa.

Thay đổi được xác nhận hiện nay không phải là việc MOU chính thức bị rút lại, mà là Iran và Mỹ tiếp tục gây sức ép quân sự và kinh tế liên quan đến quyền kiểm soát hàng hải sau khi không đạt thỏa thuận cuối cùng. Việc khu vực cấm có được triển khai trên thực tế hay không và liệu đàm phán giữa hai nước có được nối lại hay không sẽ là những vấn đề then chốt trong thời gian tới.