Giảm 5 điểm phần trăm việc làm, 13% thu nhập ở nhóm ngành AI tiếp xúc cao

Sinh viên Mỹ tốt nghiệp các ngành có mức độ tiếp xúc với AI cao có xác suất tìm được việc làm đầu tiên thấp hơn 5 điểm phần trăm, trong khi thu nhập quý đầu tiên sau tốt nghiệp giảm 13%.

Các nhà nghiên cứu thuộc Cục Điều tra Dân số Mỹ (U.S. Census Bureau) công bố kết quả trong tài liệu nghiên cứu CES-26-56 ngày 10, sau khi phân tích dữ liệu việc làm và thu nhập của 6.665.500 người tốt nghiệp cử nhân trong giai đoạn 2016-2024. Mẫu nghiên cứu được thu thập từ hơn 350 cơ sở giáo dục tại 24 bang của Mỹ, tương đương khoảng 29% tổng số bằng cử nhân. Nghiên cứu của Cục Điều tra Dân số Mỹ

Nhóm 10% ngành có mức độ tiếp xúc với AI cao nhất chủ yếu gồm khoa học máy tính, hệ thống thông tin và các ngành gần với phát triển phần mềm. Các nhà nghiên cứu không cho rằng bản thân ngành học bị AI thay thế, mà tính mức độ tiếp xúc dựa trên đặc điểm công việc mà sinh viên tốt nghiệp các ngành này có khả năng theo đuổi.

Mức giảm thu nhập của nhóm tốt nghiệp ngành có mức độ tiếp xúc với AI cao tương đương mức ghi nhận ở những người tốt nghiệp trong giai đoạn suy thoái kinh tế nghiêm trọng. Khoảng một nửa mức giảm đến từ tiền lương giảm trong các ngành vốn có thu nhập cao. Phần còn lại xuất phát từ việc chuyển từ lĩnh vực thông tin và dịch vụ chuyên môn, khoa học, kỹ thuật sang các ngành có mức lương thấp hơn như bán lẻ và dịch vụ ăn uống.

Tuy nhiên, khoảng cách thu nhập thu hẹp theo thời gian. Các nhà nghiên cứu cho biết chênh lệch thu nhập của nhóm tốt nghiệp ngành có mức độ tiếp xúc với AI cao giảm còn khoảng 5% sau gần 2 năm. Dù vậy, họ nhận định vẫn khó xác định liệu khoảng cách với nhóm tốt nghiệp trước khi AI phổ biến có được xóa bỏ hoàn toàn trong dài hạn hay không.

Nghiên cứu đối chiếu diễn biến thị trường lao động sau khi ChatGPT được công bố vào cuối năm 2022 với mức độ tiếp xúc với AI theo từng ngành học. Chỉ số này phản ánh khả năng công việc bị công nghệ AI tác động, không phải tỷ lệ doanh nghiệp thực tế triển khai AI hay quy mô sa thải.

Cục Dự trữ Liên bang St. Louis phân tích rằng tổng số vị trí tuyển dụng giảm có tác động lớn hơn AI đối với tình trạng việc làm suy yếu ở người trẻ. Từ tháng 4/2023 đến tháng 12/2025, sự sụt giảm tuyển dụng là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến tỷ lệ có việc làm trong dân số và tỷ lệ thất nghiệp của người trẻ, còn thay đổi nhu cầu đối với việc làm liên quan đến AI tạo thêm áp lực. Phân tích của Cục Dự trữ Liên bang St. Louis

Cục Dự trữ Liên bang St. Louis cho rằng AI không nhất thiết xóa bỏ đồng loạt việc làm trên toàn nền kinh tế Mỹ, mà đang làm tiêu chuẩn tuyển dụng đầu tiên đối với những người mới gia nhập thị trường lao động, vốn ít kinh nghiệm, trở nên cao hơn. Trong quý I/2026, tỷ lệ có việc làm trong dân số của những người mới tốt nghiệp đại học gần đây tại Mỹ là 79%.

Nỗi lo về lựa chọn ngành học cũng xuất hiện trong một khảo sát của Study.com với 261 người tốt nghiệp đại học tại Mỹ. Trong đó, 43% người học truyền thông, báo chí và truyền thông đại chúng cho biết họ sẽ chọn ngành khác nếu cân nhắc tác động của AI. Tỷ lệ này là 28% ở nhóm sinh học và khoa học sự sống, và 22% ở nhóm tâm lý học. Khảo sát của Study.com

Khảo sát của Study.com ghi nhận 22% số người được hỏi trên tổng thể cho biết sẽ chọn ngành khác nếu tính đến tác động của AI, trong khi 77% cho rằng học đại học vẫn là lựa chọn đúng dù cân nhắc ảnh hưởng của AI. Nội dung trên trang cũng nêu tỷ lệ 78% người được hỏi sẽ chọn lại cùng ngành, cho thấy số liệu có thể khác nhau tùy câu hỏi khảo sát.

Nghiên cứu của Cục Điều tra Dân số Mỹ cho thấy sinh viên tốt nghiệp các ngành tiếp xúc nhiều với AI không hẳn từ bỏ việc tìm việc, mà có xác suất tìm được công việc đầu tiên thấp hơn và có xu hướng chuyển sang các ngành trả lương thấp hơn. Tỷ lệ chuyển việc cao hơn và khoảng cách thu nhập thu hẹp sau đó có thể cho thấy quá trình thích nghi với thị trường lao động, nhưng chưa đủ để xác nhận khả năng phục hồi trong dài hạn.

Mẫu nghiên cứu có thể không đại diện hoàn toàn cho tất cả sinh viên tốt nghiệp đại học tại Mỹ. Các trường công lập lớn, trường ở đô thị và đại học nghiên cứu chiếm tỷ trọng tương đối cao trong mẫu, còn cư dân và người làm việc tại Alaska và Michigan bị loại khỏi phân tích.

Nghiên cứu này là tài liệu nghiên cứu đang chờ hoàn thiện, không phải bài báo học thuật đã công bố trên tạp chí. Cục Điều tra Dân số Mỹ cũng nêu rõ kết quả không đại diện cho quan điểm chính thức hay sự phê duyệt chính sách của cơ quan.

Do đó, không thể khẳng định chỉ riêng AI đã khiến việc làm ban đầu và thu nhập suy yếu. Cần tính đến khả năng tổng số vị trí tuyển dụng giảm và sự dịch chuyển giữa các ngành cùng tác động, trong khi khảo sát của Study.com có quy mô mẫu và phương pháp khác nên khó so sánh trực tiếp với nghiên cứu dựa trên dữ liệu hành chính.

Tài liệu nghiên cứu mới kết nối mức độ tiếp xúc với AI theo ngành học với những thay đổi về việc làm và thu nhập ngay sau tốt nghiệp, qua đó cụ thể hóa thảo luận về sự suy yếu trong quá trình gia nhập thị trường lao động của người trẻ sau khi AI lan rộng.