8,94 tỷ tấn than: IEA dự báo nhu cầu toàn cầu tăng 1,2%, Hàn Quốc tăng 6% năm 2026

Nhu cầu than đá toàn cầu năm 2026 được dự báo tăng 1,2%, đạt 8,94 tỷ tấn, do nguồn cung khí đốt tự nhiên sụt giảm vì cú sốc năng lượng từ Trung Đông. Giá khí đốt tăng cao đã khiến một số thị trường điện chuyển sang sử dụng than đá để phát điện.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (International Energy Agency, IEA) cho biết trong báo cáo “Cập nhật than đá trung hạn 2026” (Coal Mid-Year Update 2026) công bố ngày 10 rằng nhu cầu than đá thế giới năm nay sẽ đạt mức 8,94 tỷ tấn. Hồi cuối năm ngoái, cơ quan này từng dự báo nhu cầu than đá sẽ giảm, nhưng xu hướng đã đảo chiều sang tăng do xung đột ở Trung Đông và giá khí đốt tự nhiên leo thang.

Trọng tâm của dự báo lần này là sự chuyển đổi nhiên liệu từ khí đốt sang than đá. Khi chi phí phát điện bằng khí đốt tăng cao, các nhà sản xuất điện quay lại sử dụng than đá vì áp lực giá thấp hơn tương đối.

Lượng than đá đi qua eo biển Hormuz gần như không đáng kể, nhưng sự gián đoạn nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tại khu vực này đã ảnh hưởng đến giá khí đốt tự nhiên quốc tế. Nói cách khác, giá khí đốt tăng đã tác động đến lựa chọn nhiên liệu phát điện ngay cả ở những quốc gia không liên quan trực tiếp đến Trung Đông.

IEA giải thích rằng mức sử dụng than đá tại Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu đều tăng so với dự báo trước đó. Tại các khu vực có nhu cầu điện cao, tình trạng bất ổn nguồn cung LNG cùng với giá tăng đã khiến sản lượng điện than tăng lên.

Mức tăng của Hàn Quốc nổi bật hơn cả trong số các quốc gia lớn. Theo dự báo của IEA, nhu cầu than đá của Hàn Quốc năm 2026 sẽ tăng 6% so với năm trước, đạt 119 triệu tấn.

Trong quý I năm nay, sản lượng điện than của Hàn Quốc đã tăng 30% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là kết quả của việc điện than phải bù đắp nguồn cung điện khi năng lực vận hành điện hạt nhân giảm, trong khi giá khí đốt tự nhiên cũng tăng.

Lượng than đá nhập khẩu cũng có khả năng tăng. IEA dự báo lượng than nhập khẩu của Hàn Quốc sẽ tăng hơn 10% so với năm ngoái, còn lượng than nhiệt nhập khẩu của Nhật Bản sẽ duy trì ở mức khoảng 124 triệu tấn.

Than nhiệt là loại than được sử dụng để sản xuất điện. Trong thị trường điện, các nhà máy điện điều chỉnh tỷ trọng sử dụng than và LNG dựa trên giá theo từng loại nhiên liệu, mức độ ổn định nguồn cung và khả năng vận hành thiết bị phát điện.

Đà tăng nhu cầu lần này chịu ảnh hưởng lớn từ các yếu tố ngắn hạn. Nếu căng thẳng Trung Đông kéo dài khiến nguồn cung LNG tiếp tục gián đoạn và giá duy trì ở mức cao, điện than có thể được duy trì; nhưng nếu nguồn cung khí đốt phục hồi, động lực chuyển đổi nhiên liệu sẽ suy yếu.

Việc tái vận hành điện hạt nhân và mở rộng năng lượng tái tạo cũng là yếu tố có thể kéo giảm nhu cầu than đá. Khi tỷ trọng điện hạt nhân và năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện tăng lên, dư địa cho điện than sẽ thu hẹp lại.

IEA cho biết nếu quá trình tái vận hành điện hạt nhân, mở rộng năng lượng tái tạo và giá LNG giảm diễn ra thuận lợi, nhu cầu than đá có thể giảm trở lại vào năm 2027. Cơ quan này cũng nêu rõ việc căng thẳng Trung Đông có hạ nhiệt để nguồn cung LNG phục hồi hay không sẽ là yếu tố chi phối xu hướng nhu cầu sau đó.

Cơ cấu các công ty điện lực nhà nước của Hàn Quốc cũng sắp thay đổi. Bộ Khí hậu, Năng lượng và Môi trường Hàn Quốc (기후에너지환경부) ngày 4 đã công bố kế hoạch hợp nhất 5 công ty phát điện trực thuộc Tổng công ty Điện lực Hàn Quốc (KEPCO) thành một pháp nhân duy nhất.

Pháp nhân hợp nhất mang tên “Korea Power” (한국발전) dự kiến ra mắt vào tháng 10/2027, sau khi hoàn tất việc ban hành luật đặc biệt và các thủ tục chuẩn bị. Sau khi hợp nhất, công ty này được thiết kế để vừa cắt giảm điện than theo từng giai đoạn, vừa mở rộng năng lượng tái tạo.

Theo đó, trong ngắn hạn, nhu cầu than đá của Hàn Quốc có thể tăng tùy theo giá LNG và năng lực vận hành điện hạt nhân, nhưng việc hợp nhất các công ty điện lực nhà nước lại gắn với lộ trình chuyển đổi năng lượng dài hạn. Diễn biến nhu cầu than đá lần này cũng được dự báo sẽ chịu tác động từ cả giá nhiên liệu lẫn mức độ ổn định nguồn cung.