3 dự án dầu khí Na Uy ra tòa tối cao vì bị hủy giấy phép

Chính phủ Na Uy đã đưa vụ hủy giấy phép khai thác 3 dự án dầu khí ở Biển Bắc lên Tòa tối cao, sau khi tòa phúc thẩm tuyên các quyết định phê duyệt này vô hiệu. Trọng tâm tranh cãi không nằm ở việc có phải dừng sản xuất hay không, mà là mức độ lượng phát thải phát sinh khi dầu khí được đốt ở giai đoạn tiêu thụ cuối cùng cần được tính đến trong quá trình xét duyệt giấy phép.

Theo Reuters đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), chính phủ Na Uy đã đề nghị Tòa tối cao Na Uy đảo ngược phán quyết của tòa cấp dưới, vốn tuyên vô hiệu giấy phép phát triển 3 dự án Breidablikk, Tyrving và Yggdrasil. Breidablikk do Equinor (EQNR) vận hành, còn Tyrving và Yggdrasil liên quan đến Aker BP (AKRBP).

Tòa phúc thẩm Borgarting (Borgarting lagmannsrett) đã mở phiên xét xử từ ngày 28 tháng 8 đến ngày 4 tháng 9 năm 2025, sau đó kết luận rằng tác động của lượng phát thải khi đốt nhiên liệu ở cả 3 dự án chưa được điều tra và đánh giá đầy đủ. Tòa cũng cho rằng quá trình phê duyệt chưa đáp ứng tiêu chuẩn thủ tục theo chỉ thị dự án của Liên minh châu Âu (EU) và Điều 8 Công ước châu Âu về Nhân quyền.

Dù tuyên vô hiệu quyết định phê duyệt kế hoạch phát triển và vận hành (PUD) của 3 dự án, tòa phúc thẩm không ra lệnh dừng sản xuất. Chính phủ vẫn còn dư địa để thực hiện lại quy trình và quyết định phê duyệt, nên vụ việc này được xem là sẽ định hình tiêu chuẩn cấp phép dầu khí của Na Uy trong tương lai, hơn là gây ra tình trạng gián đoạn nguồn cung ngay lập tức.

Vấn đề trọng tâm là phát thải Scope 3 - lượng phát thải gián tiếp phát sinh trong chuỗi giá trị, chẳng hạn ở giai đoạn sử dụng sản phẩm, dù doanh nghiệp hay dự án không trực tiếp thải ra. Với ngành dầu khí, phần cốt lõi nằm ở lượng phát thải phát sinh khi dầu và khí khai thác được cuối cùng bị đốt cháy.

Các tổ chức môi trường Greenpeace Bắc Âu (Greenpeace Nordic) và Nature and Youth cho rằng chính phủ đã không xem xét thỏa đáng lượng phát thải hạ nguồn này. Hai tổ chức cho rằng giới chính trị cần đánh giá cụ thể tác động khí hậu mà dầu mỏ Na Uy gây ra.

Haldis Tjeldflaat Helle, đại diện Greenpeace Na Uy, nói với Reuters rằng “nếu lần này chúng tôi thắng, chính sách dầu mỏ của Na Uy có thể thay đổi mãi mãi”. Tổ chức môi trường cho rằng phán quyết lần này có thể tác động vượt ra ngoài phạm vi 3 mỏ dầu, ảnh hưởng đến cách chính phủ phê duyệt các dự án phát triển mới trong tương lai.

Trong khi đó, lập trường của chính phủ lại khác. Fredrik Sejersted, Tổng chưởng lý Na Uy, nói với Reuters rằng “lập trường của chính phủ đương nhiên là các giấy phép này vẫn có hiệu lực”. Ông cho biết nếu các giấy phép bị đảo ngược, tình hình “sẽ trở nên rất phức tạp về mặt pháp lý, chính trị, lẫn an ninh năng lượng châu Âu”.

Bộ Năng lượng Na Uy (Energidepartementet) cho biết trong quyết định ngày 12 tháng 5 rằng cơ quan này quyết định không hủy các giấy phép PUD liên quan đến Breidablikk, Tyrving và Yggdrasil. Chính phủ lập luận rằng các thiếu sót về thủ tục đã được khắc phục thông qua đánh giá bổ sung.

PUD là quy trình phê duyệt cốt lõi cho việc phát triển và vận hành các mỏ dầu khí tại Na Uy. Doanh nghiệp phải trình bày phương thức phát triển, kế hoạch sản xuất và tác động môi trường, còn chính phủ dựa vào đó để quyết định có cho phép phát triển hay không. Vụ kiện lần này đặt câu hỏi về mức độ mà lượng phát thải khi đốt nhiên liệu ở giai đoạn cuối cần được xem xét trong quá trình phê duyệt đó.

Na Uy chiếm khoảng 2% sản lượng dầu thô toàn cầu và trở thành nhà cung cấp khí đốt tự nhiên lớn nhất châu Âu kể từ khi Nga tấn công Ukraine vào tháng 2 năm 2022. Đây là bối cảnh khiến lập luận về an ninh năng lượng của chính phủ và yêu cầu đánh giá nghiêm ngặt tác động khí hậu từ phía các tổ chức môi trường va chạm nhau.

Thị trường phản ứng ở mức hạn chế. Theo dữ liệu giá do Reuters cung cấp và được MarketScreener dẫn lại, cổ phiếu Equinor (EQNR) giảm 1,03%, còn Aker BP (AKRBP) giảm 0,48%. Tuy nhiên, chỉ với số liệu này, chưa thể khẳng định phiên xét xử tại Tòa tối cao là nguyên nhân trực tiếp khiến giá cổ phiếu giảm.

Phiên xét xử tại Tòa tối cao bắt đầu từ ngày 24 và kéo dài 4 ngày. Reuters cho biết phán quyết dự kiến sẽ được đưa ra trong năm nay.