GDP Iran giảm 2,7%, cựu cố vấn ngân hàng trung ương bác bỏ luận điểm "sụp đổ"

Kinh tế Iran được ước tính giảm 2,7% giữa lệnh trừng phạt và gián đoạn thương mại, nhưng nhận định "sắp sụp đổ" mà Tổng thống Trump đưa ra đã vấp phải phản bác từ một cựu cố vấn Ngân hàng Trung ương Iran. Giá cả và việc làm đã chịu cú sốc rõ rệt trên số liệu, song nguồn cung nhu yếu phẩm và niềm tin vào hệ thống ngân hàng chưa đến mức sụp đổ.

CNBC đăng tải cuộc phỏng vấn lúc 17h08 ngày 20 (giờ Hàn Quốc), dẫn lời Mehrdad Sepahvand, Giám đốc Darik Investment Group, phản bác nhận định của Tổng thống Trump về việc kinh tế Iran đang sụp đổ. Sepahvand từng giữ vai trò cố vấn kinh tế cho Ngân hàng Trung ương Iran.

Mehrdad Sepahvand, Giám đốc Darik Investment Group, nói: "Cần thận trọng hơn với quan điểm cho rằng kinh tế Iran đơn giản là sắp sụp đổ." Ông không phủ nhận cú sốc từ trừng phạt, nhưng khẳng định chưa thể nói các hoạt động kinh tế đã ngưng trệ toàn diện.

Tuyên bố của Trump được đưa ra sau khi đàm phán ngừng bắn với Iran đổ vỡ. Ông cảnh báo sẽ phát động "cuộc chiến kinh tế và cô lập chưa từng có" nhắm vào Iran, cho rằng chính quyền nước này "đang treo trên một sợi chỉ mảnh" và tuyên bố sẽ lập tức chặn đứng hoạt động buôn lậu dầu, hoán đổi tiền tệ, chuyển tiền mặt, các điểm đổi ngoại tệ, đăng ký tàu biển và các công ty bình phong.

Phát ngôn này nằm trong chuỗi động thái mà chính quyền Trump theo đuổi từ tháng 4, khi Mỹ gây sức ép chặn các kênh tài chính và nguồn thu của Iran thông qua chiến dịch mang tên "Operation Economic Fury".

Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới, GDP Iran trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 3 đã giảm 2,7%. Cũng trong báo cáo này, lạm phát tháng 2 của Iran được ghi nhận ở mức 62,2%, riêng lạm phát thực phẩm lên tới 99%.

Các lệnh trừng phạt tác động bằng cách chặn dòng chảy giao dịch tài chính và thương mại xuyên biên giới, khiến chi phí huy động ngoại tệ tăng cao. Khi xuất khẩu dầu, mạng lưới thanh toán, đăng ký tàu biển và các điểm đổi ngoại tệ cùng lúc bị siết chặt, giá hàng nhập khẩu và tỷ giá thường biến động trước, sau đó áp lực mới lan sang chi phí sinh hoạt và việc làm.

Sepahvand thừa nhận kinh tế Iran đang xấu đi vì gánh nặng trừng phạt. Tuy vậy, ông nói: "Các cửa hàng vẫn đầy ắp thực phẩm và nhu yếu phẩm cơ bản, chưa có dấu hiệu người dân đổ xô tích trữ hàng."

Đánh giá về hệ thống ngân hàng được ông đưa ra thận trọng hơn. Sepahvand giải thích: "Dù hệ thống ngân hàng mất cân đối nghiêm trọng và từng hứng chịu các cuộc tấn công mạng lớn, niềm tin của công chúng vào ngân hàng chưa sụp đổ, cũng chưa xuất hiện tình trạng rút tiền hàng loạt."

Biến số then chốt trong tranh luận lần này là Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). UAE tuyên bố cắt đứt toàn bộ quan hệ thương mại và tài chính với Iran, trong khi CNBC cho biết trước chiến tranh, UAE từng là nguồn cung hàng nhập khẩu lớn nhất của Iran.

Sepahvand nhận định: "UAE là một trong những cửa ngõ tài chính chủ chốt của Iran." Ông cho rằng động thái của UAE có thể gây áp lực lên tỷ giá, đẩy chi phí thương mại tăng cao và kích thích lạm phát trong hai quý tới.

Về mức độ suy giảm kinh tế, ông cũng để ngỏ khả năng xấu thêm. Trong phỏng vấn với CNBC, Sepahvand ước tính mức suy giảm kinh tế Iran năm nay hiện vào khoảng -5%, đồng thời cho rằng các biện pháp trừng phạt từ UAE có thể khiến tình hình tồi tệ hơn.

Hiệu quả chính trị của sức ép lên Iran cũng đang gây tranh cãi. Sepahvand cho rằng áp lực kinh tế và chính trị đang vô tình củng cố phe cứng rắn trong nội bộ chính quyền Iran, chính là lực lượng mà Mỹ muốn làm suy yếu.

Ông nói: "Phe cứng rắn trong nước thực chất đang tận dụng tình huống này, khiến việc đạt thỏa thuận với Mỹ trở nên khó khăn hơn." Sức ép kinh tế có thể trở thành đòn bẩy đàm phán, nhưng đồng thời cũng có nguy cơ siết chặt thêm sự đoàn kết nội bộ của chính quyền.

Gánh nặng đang dồn lên nhóm thu nhập thấp và giới trẻ. Sepahvand giải thích giá cả leo thang cùng tình trạng mất việc làm đang tạo áp lực trực tiếp lên những nhóm này.

Đánh giá về việc kinh tế Iran có đang bước vào giai đoạn sụp đổ hay không vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều, nhưng tác động của trừng phạt và gián đoạn thương mại lên chi phí sinh hoạt và việc làm đã thể hiện rõ qua số liệu và phát ngôn. Diễn biến giá cả và tỷ giá trong hai quý tới sẽ phụ thuộc vào việc các biện pháp cắt đứt thương mại, tài chính của UAE thực sự chuyển hóa thành chi phí thực tế đến đâu.