Trump tuyên bố chặn hạt nhân Iran, IAEA chỉ ra khoảng trống xác minh

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran đã ngăn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, các tài liệu liên quan của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho thấy khó có thể khẳng định thiệt hại tại cơ sở hạt nhân và việc chặn đứng phát triển vũ khí hạt nhân là cùng một kết luận.

Theo văn bản công bố ngày 28/7 của Nhà Trắng, Tổng thống Trump nói trong buổi phỏng vấn trên chương trình Fox & Friends rằng “Họ sẽ không bao giờ có được vũ khí hạt nhân”. Ông cho biết Mỹ đã tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran, đồng thời để ngỏ khả năng tấn công cả Pickaxe Mountain nếu không đạt được thỏa thuận đàm phán.

Bộ Quốc phòng Mỹ giải thích rằng vào ngày 22/6/2025, nước này đã thực hiện chiến dịch mang tên Midnight Hammer, nhắm vào ba cơ sở hạt nhân của Iran gồm Fordow, Natanz và Isfahan. Bộ này cho biết đợt không kích gây thiệt hại nghiêm trọng cho chương trình hạt nhân Iran, nhưng cũng nói thêm rằng đánh giá thiệt hại chiến đấu (battle damage assessment) ban đầu vẫn đang được tiến hành.

Đánh giá thiệt hại chiến đấu là quy trình xác định mức độ thiệt hại thực tế của mục tiêu sau một chiến dịch quân sự. Điểm mấu chốt là trước khi quá trình này hoàn tất, cần tách bạch giữa việc cơ sở có bị phá hủy hay không với năng lực dài hạn của chương trình hạt nhân.

Reuters ngày 4/6 dẫn báo cáo của IAEA cho biết đánh giá về chương trình hạt nhân Iran không thay đổi nhiều so với trước chiến tranh. IAEA cũng nêu rằng cơ quan này thiếu quyền tiếp cận để xác minh lượng urani làm giàu ở mức cao và thấp mà Iran đang lưu trữ.

Ngày 8/6, Reuters tiếp tục đưa tin các cơ sở làm giàu urani bị phá hủy hoặc hư hại nặng sau không kích, nhưng phần lớn lượng urani làm giàu cao dường như vẫn còn tồn tại. Điều này cho thấy tuyên bố “chặn đứng” của chính phủ Mỹ và nhận định “khoảng trống xác minh” từ phía IAEA chưa dẫn đến cùng một kết luận.

Vấn đề hạt nhân Iran liên quan đồng thời đến cơ sở vật chất, vật liệu hạt nhân, nhân lực kỹ thuật và giám sát quốc tế. Dù một cơ sở cụ thể bị hư hại, nếu lượng urani tồn kho và năng lực còn lại chưa được xác minh, rất khó khẳng định năng lực phát triển vũ khí hạt nhân đã thực sự chấm dứt.

Phát biểu của Tổng thống Trump được xem là thông điệp cho thấy Mỹ sẽ vừa gây sức ép quân sự vừa tiến hành đàm phán song song. Văn bản của Nhà Trắng cũng nhắc lại lập trường không cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân trong đàm phán, đồng thời để ngỏ khả năng tấn công bổ sung nếu cần thiết.

Trên thị trường tài sản số, vấn đề này thường được nhìn nhận qua lăng kính rủi ro địa chính trị và biến động giá năng lượng hơn là bản thân chương trình hạt nhân. Khi căng thẳng Trung Đông gia tăng, giá dầu và kỳ vọng lạm phát thường phản ứng trước, sau đó mới tác động đến tâm lý đối với tài sản rủi ro.

CoinDesk ngày 12/7 đưa tin dù Mỹ tiến hành thêm các đợt không kích, giá Bitcoin(BTC), Ethereum(ETH), Ripple(XRP) và Dogecoin(DOGE) vẫn chỉ dao động trong biên độ hẹp. Đến ngày 27/7, khi lệnh ngừng giao tranh giữa Mỹ và Iran kéo giá dầu đi xuống, Bitcoin giữ quanh mốc 65.000 USD và diễn biến cùng chiều với nhóm tài sản rủi ro.

Vì vậy, khó có thể khẳng định chắc chắn rằng phát biểu lần này tác động trực tiếp đến giá Bitcoin. Tuy nhiên, vì giá dầu và căng thẳng tại eo biển Hormuz có thể ảnh hưởng đến tâm lý tài sản rủi ro, thị trường tài sản số cũng đang theo dõi diễn biến liên quan.

TokenPost trước đó cũng đã đề cập đến sự chênh lệch giữa số liệu cung - cầu dầu quanh eo biển Hormuz và cách giải thích của phía Mỹ. Khi đó, trọng tâm cũng không nằm ở một phát biểu cụ thể nào, mà ở cách đường cung dầu và số liệu thực tế được phản ánh vào tâm lý thị trường.

Việc Mỹ và Iran có đàm phán trực tiếp hay không cũng là một biến số mà thị trường theo dõi. Trước đó, hai bên đưa ra những tuyên bố trái ngược nhau về việc có đàm phán trực tiếp hay không, và sự khác biệt quan điểm xoay quanh eo biển Hormuz cùng chương trình hạt nhân đã được phản ánh vào giá dầu quốc tế và thị trường Bitcoin.

Các bên liên quan trong vấn đề này khá rõ ràng. Mỹ nhấn mạnh hiệu quả của đợt không kích và khả năng răn đe, IAEA đặt trọng tâm vào việc xác minh vật liệu hạt nhân và quyền tiếp cận, còn Iran ở vị trí phải điều chỉnh mức độ phản ứng giữa đàm phán và sức ép quân sự.

Với nhà đầu tư, điểm liên quan là giá dầu, tỷ giá và khẩu vị rủi ro. Nếu căng thẳng Trung Đông leo thang trở lại, giá năng lượng và biến động đồng USD thường phản ứng trước, và điều này có thể gián tiếp tác động đến tâm lý đầu tư tài sản số.

Phạm vi thông tin được xác nhận hiện nay gồm: Mỹ đã tấn công ba cơ sở hạt nhân của Iran, chính phủ Mỹ tuyên bố về hiệu quả của chiến dịch, và IAEA thiếu quyền tiếp cận để xác minh lượng urani tồn kho. Tình trạng cuối cùng của chương trình hạt nhân Iran chỉ có thể được xác định rõ khi quyền tiếp cận của IAEA và việc xác minh lượng urani tồn kho được bổ sung đầy đủ.