Ethereum(ETH) hé lộ lộ trình tích hợp zkEVM lên mạng chính Layer 1

Ethereum công bố lộ trình tích hợp hệ thống xác minh bằng zkEVM lên mạng chính

Ethereum(ETH) đang chuẩn bị bước vào giai đoạn phát triển quan trọng khi Quỹ Ethereum mới đây đã công bố lộ trình triển khai hệ thống xác minh khối dựa trên bằng chứng không kiến thức (zk proof) thông qua zkEVM trực tiếp trên mạng chính (Layer 1). Kế hoạch này được kỳ vọng sẽ thay đổi cách thức xác minh dữ liệu cơ bản trên chuỗi Ethereum.

Theo chia sẻ của Giám đốc đồng nhiệm Tomasz K. Stańczak từ Quỹ Ethereum ngày 15 (giờ địa phương) trên nền tảng mạng xã hội X, lộ trình lần này bao gồm nhiều hạng mục kỹ thuật phức tạp. Tâm điểm là ứng dụng zkEVM lên lớp thực thi chuỗi chính, kết hợp cùng cơ sở hạ tầng máy ảo không kiến thức (zkVM), hệ thống an ninh và cải tiến giữa các client thực thi và đồng thuận.

Xác minh bằng “chứng cứ” thay vì “tái thực hiện”

Hiện tại, các trình xác minh trên Ethereum đang xác nhận tính hợp lệ của các khối bằng cách thực thi lại toàn bộ các giao dịch. Tuy nhiên, lộ trình mới đề xuất chuyển từ cơ chế tái thực hiện sang mô hình xác minh thông qua bằng chứng zk.

Cụ thể, client thực thi sẽ thu thập thông tin khối và tạo ra một gói dữ liệu mang tên ExecutionWitness. Dựa trên dữ liệu này, một chương trình zkEVM chuẩn hóa sẽ tạo ra bằng chứng chắc chắn cho việc thực thi khối là hợp lệ. Client đồng thuận sau đó chỉ cần xem xét bằng chứng này để xác nhận hoặc phủ nhận tính hợp lệ, không cần tái xử lý toàn bộ giao dịch.

Không dừng lại ở đó, Ethereum cũng đang nghiên cứu phát triển giao diện RPC tiêu chuẩn hỗ trợ zkEVM, lấy cảm hứng từ điểm kết debug Kona – mạng thử nghiệm thuộc hệ sinh thái Optimism.

Tích hợp danh sách truy cập trạng thái và chương trình tương thích zk là điểm mấu chốt

Một điểm nổi bật trong kế hoạch là đề xuất áp dụng “Danh sách truy cập ở cấp độ khối – BALs”, nhằm ghi lại chính xác các trạng thái đã được truy cập trong từng khối. Mặc dù ý tưởng đã được đề cập trong các hard fork trước, nhưng chưa được ưu tiên tích hợp.

Ngoài ra, “chương trình khách zkEVM” cũng là một yếu tố kỹ thuật quan trọng. Đây là một logic không trạng thái có thể biên dịch, kiểm tra liệu một gói ExecutionWitness có dẫn đến trạng thái khối hợp lệ hay không. Chương trình cần tương thích với nhiều môi trường zkVM, tuân thủ chuẩn giao diện và có khả năng xây dựng lại giao dịch một cách xác định.

Tại tầng đồng thuận, Ethereum cần cập nhật lại quy tắc tiếp nhận bằng chứng cùng bộ thử nghiệm và phương án triển khai tương ứng. Một số dữ liệu bằng chứng cũng có thể được lưu trữ dưới dạng blob.

Hiệu năng và bảo mật là câu hỏi lớn

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, lộ trình mới của Ethereum cũng chú trọng vào vấn đề vận hành và bảo mật. Bao gồm thử nghiệm tăng tốc bằng GPU, giám sát hiệu năng, cải thiện hệ thống qua các công cụ như “zkboost” và tích hợp vào những nền tảng như Ethproofs và Ere.

Thêm vào đó, đội ngũ phát triển sẽ tiến hành đo lường thường xuyên các thông số then chốt như thời gian tạo witness, thời gian tạo – xác minh proof và độ lan truyền qua mạng. Những dữ liệu này có thể đóng vai trò tham chiếu quan trọng trong việc điều chỉnh phí gas cho các tác vụ sử dụng zk trong tương lai.

Theo lộ trình, các vấn đề liên quan đến bảo mật bao gồm: tái tạo build chính xác, sản phẩm có chữ ký, an ninh chuỗi cung ứng và mô hình rủi ro minh bạch cũng sẽ được chuẩn bị. Việc triển khai cuối cùng sẽ thông qua cơ chế đánh giá “go/no-go”.

Về phần yếu tố phụ thuộc bên ngoài, Ethereum đặc biệt lưu ý đến cơ chế tách biệt đề xuất – xây dựng khối (ePBS). Theo hiện trạng, các proof cần hoàn tất trong 1–2 giây sau khi khối được tạo, nhưng với ePBS thì khoảng thời gian này có thể kéo dài lên đến 6–9 giây. Ethereum cho biết họ không trực tiếp phát triển ePBS, nhưng xem đây là bước tối ưu then chốt để tích hợp song song với hard fork Glamsterdam dự kiến diễn ra giữa năm 2026.

Liệu xác minh zkEVM có thể hiện thực hóa trên Layer 1?

Lộ trình này là lần đầu tiên Ethereum công bố kế hoạch cụ thể triển khai xác minh dựa trên zkEVM cho mạng chính. Với độ phức tạp kỹ thuật và chiều sâu chiến lược, kế hoạch có thể ảnh hưởng đến định hướng phát triển của toàn mạng lưới trong nhiều năm tới.

Nếu kế hoạch thành công, Ethereum sẽ chính thức đưa hệ thống “xác minh dựa trên chứng cứ” áp dụng ở cấp Layer 1 – điều vốn chỉ khả thi trên các giải pháp mở rộng Layer 2 hiện tại. Tuy nhiên, từ lên kế hoạch đến triển khai thực tế vẫn còn khoảng cách lớn, khi các thách thức liên quan đến kỹ thuật, vận hành và bảo mật chưa thể giải quyết trong sớm ngày.

Tại thời điểm đưa tin, đồng Ethereum(ETH) đang giao dịch quanh mức 3.300 USD (tương đương khoảng 486,9 triệu đồng).