Ngân hàng Canada hoàn tất Project Samara: thử nghiệm trái phiếu token hóa thanh toán tức thời bằng tiền ngân hàng trung ương

Theo CoinDesk đưa tin ngày 5 tháng 3 (giờ địa phương), Ngân hàng Canada (Bank of Canada) cùng Royal Bank of Canada trực thuộc RBC Capital Markets, Tập đoàn Ngân hàng TD(TD) và Tập đoàn Phát triển Xuất khẩu Canada (EDC) đã hoàn tất *dự án Project Samara*. Thử nghiệm này sử dụng hạ tầng *công nghệ sổ cái phân tán (DLT)* để xử lý toàn bộ vòng đời *trái phiếu token hóa* – từ phát hành, giao dịch đến thanh toán – với điểm nhấn là thanh toán tức thời bằng *tiền Ngân hàng Trung ương*.

Ở giai đoạn thử nghiệm, EDC đã phát hành trái phiếu token hóa trị giá 100 triệu USD. Quy đổi theo tỷ giá 1 USD = 1.482,20 won, giá trị phát hành tương đương khoảng 148,22 tỷ won, tức xấp xỉ 1.482 tỷ won. Trái phiếu này được niêm yết, giao dịch và thanh toán ngay trên nền tảng Samara, trong đó tiền thanh toán sử dụng *tiền ngân hàng trung ương (central bank money)*, giúp kết quả thử nghiệm có tính thực tiễn cao hơn so với các mô hình mô phỏng.

Nền tảng Samara được xây dựng trên Hyperledger Fabric, tích hợp hai loại sổ cái trước đây tồn tại tách biệt là *sổ cái trái phiếu* và *sổ cái tiền mặt*. Nhờ đó, hệ thống hỗ trợ xử lý end-to-end các nghiệp vụ từ phát hành (issuance), đấu thầu (bidding), chi trả lãi (coupon payments), hoàn trả gốc (redemption) cho tới giao dịch thứ cấp (secondary trading) chỉ trên một hạ tầng thống nhất.

Điểm nổi bật nhất nằm ở tốc độ và cơ chế *thanh toán nguyên tử (atomic settlement)*. Trong thị trường trái phiếu truyền thống, luôn có độ trễ giữa thời điểm khớp lệnh và hoàn tất thanh toán, kéo theo nguy cơ vỡ thanh toán và rủi ro trung gian. Trên Samara, giao dịch và thanh toán được gộp lại và xử lý đồng thời theo mô hình nguyên tử, giảm thiểu độ trễ, qua đó cắt giảm đáng kể rủi ro thanh toán và rủi ro đối tác.

*bình luận* Việc *trái phiếu token hóa* được thanh toán lập tức bằng *tiền ngân hàng trung ương* là bước tiến quan trọng. Nó mô phỏng gần như đầy đủ cơ chế hoạt động của thị trường nợ quốc gia trong bối cảnh số hóa, thay vì chỉ dừng lại ở thử nghiệm kỹ thuật trên tài sản giả lập.

Project Samara là phần tiếp nối của chuỗi nghiên cứu *Jasper* mà Ngân hàng Canada triển khai nhiều năm qua nhằm kiểm nghiệm khả năng ứng dụng *tiền tệ kỹ thuật số* và công nghệ tài chính vào hạ tầng tài chính quốc gia. Nếu như nhiều thử nghiệm trước chỉ dừng lại ở tài sản mô phỏng hoặc môi trường hạn chế, thì lần này nhóm tham gia đã sử dụng *trái phiếu thực* và *tiền ngân hàng trung ương* thật sự trong quá trình phát hành và giao dịch, đưa mức độ kiểm chứng tiến gần hơn với điều kiện thị trường thực tế.

Ron Morrow, Giám đốc điều hành phụ trách Thanh toán, Giám sát và Kiểm soát tại Ngân hàng Canada, nhận định Project Samara cho thấy cách khu vực công và khối tư nhân có thể phối hợp để tận dụng *đổi mới trong hạ tầng thanh toán*.

Các bên tham gia cũng ghi nhận nhiều cải thiện rõ rệt về hiệu quả vận hành. Quy trình nghiệp vụ được đơn giản hóa, tính toàn vẹn dữ liệu (data integrity) được củng cố, và đặc biệt là các giao dịch trên thị trường thứ cấp có thể được xử lý trực tiếp *on-chain*. Điều này mở ra khả năng giảm đáng kể khối lượng công việc đối soát (reconciliation) vốn lặp đi lặp lại trong thị trường trái phiếu truyền thống, nơi dữ liệu thường bị phân mảnh giữa nhiều hệ thống và trung gian khác nhau.

RBC Capital Markets nhấn mạnh năng lực thanh toán của nền tảng. Jim Byrd, Giám đốc Toàn cầu mảng Sản phẩm Vĩ mô tại RBC Capital Markets, cho rằng kết quả lần này đang “tái hình dung” cách nhà phát hành và nhà đầu tư tương tác trên thị trường trái phiếu. Về phía EDC, Scott Moore – Phó Chủ tịch Điều hành phụ trách Tài chính kiêm Giám đốc Vận hành – đánh giá đợt phát hành là một “bước quan trọng” trong việc đào sâu hiểu biết về *tokenization* và *trái phiếu token hóa*.

Tuy vậy, báo cáo dự án cũng cho rằng còn khá xa để *trái phiếu token hóa* và mô hình thanh toán dựa trên *DLT* được triển khai rộng rãi trên thị trường. Dù hiệu quả vận hành được ghi nhận, mức độ phức tạp kỹ thuật có thể xóa mờ một phần lợi thế. Các tổ chức tham gia chỉ ra rằng chi phí phối hợp và điều phối giữa nhiều bên có xu hướng tăng, yêu cầu thiết lập khung quản trị mới, đồng thời chi phí thanh khoản có thể cao hơn trong một số cấu hình thị trường.

Các rủi ro vận hành về mặt công nghệ cũng là vấn đề đáng cân nhắc. Cách thiết kế chức năng *khả năng kiểm toán (auditability)*, cơ chế dự phòng và xử lý sự cố (fallback) nếu hệ thống gặp trục trặc có thể tạo ra những điểm yếu mới mà hạ tầng truyền thống chưa từng đối mặt. Bên cạnh đó, khung pháp lý hiện hành vẫn còn khoảng trống. Những chức năng tập trung như sàn giao dịch, lưu ký (custody), báo cáo giao dịch ngoài nền tảng (off-platform trade reporting) vẫn giữ vai trò thiết yếu, trong khi nguyên lý “phi tập trung” của *DLT* chưa tương thích hoàn toàn với cấu trúc quy định hiện có.

*bình luận* Nói cách khác, dự án Samara chứng minh *trái phiếu token hóa* và thanh toán bằng *tiền ngân hàng trung ương* có thể giảm rủi ro thanh toán và tái cấu trúc hoạt động thị trường, nhưng để thương mại hóa trên diện rộng, hệ thống phải đồng thời giải được ba bài toán: độ phức tạp kỹ thuật, vận hành an toàn và khung pháp lý phù hợp.

Kết luận chính của Project Samara là: mô hình *trái phiếu token hóa* kết hợp *tiền ngân hàng trung ương* không còn nằm ở câu hỏi “có làm được hay không” mà chuyển sang “liệu có thể vận hành bền vững và an toàn trên quy mô thị trường hay không”. Trong giai đoạn tới, các ngân hàng trung ương và tổ chức tài chính sẽ phải tiếp tục thử nghiệm để trả lời câu hỏi này, trước khi *trái phiếu token hóa* và *DLT* có thể bước ra khỏi phạm vi dự án thí điểm và tiến vào vận hành thực tế.